Screenshot
The subjects of Diana Blok’s photographs often attain a quiet and elegant mystique within their photographic boundaries. They hover somewhere between the contemplative state of Titian’s “Venus of Urbino” and the confident worldliness of a Vermeer painting. Self-assured in their immediate environment and yet not entirely of this world, transcending base emotions and petty concerns – if only for an instant – and inhabiting a realm bordering on the numinous.
This is an important and indelible thread that runs through many of Blok’s photographs like a vein that links the heart to the body’s extremities. It is a dynamic grounded in that filmic instant – mechanical CLICK of the shutter – when light etches the eidetic image into the silvery photographic surface. It is analogous to Zen Buddhism’s satori or sudden awareness: the viewer and viewed become instantly linked. As Dutch photographer Diana Blok (1952) explains: “I feel that photography is a great paradox. When I make a portrait it is like saying I AM / YOU ARE – and on the other side, on the mystical level, I am searching for I AM NOT – so it is as if through one way I find the other.”
At the speed of a snapping shutter the photographer and the photographed emerge as spiritual Siamese twins, each offering the other legitimacy and illumination. “The level of concentration that takes place when my subject is in front of the camera,” Blok explains, “before the subject becomes a memory, is timeless and thoughtless. It is a process guided by intuition and emotion.”
The photographic subject is immortalized while Blok is offered another clue about her place in the world. Photography as recognition – faces that stare back at you to tell you things about yourself – has always been a “very special tool to put together the puzzle of life – my [photo] archive is my diary,” notes Blok, whose work forms a kaleidoscopic “self-portrait, whether it is my mother, sisters, or friends.”
Photographs facilitate the assembling of an extended family – frozen memories as stepping stones – creating both a bio-linear perspective and a lyrical ambience to a life that was once defined as a transitory blur of motion and uprootedness. Blok’s photos of people – be they friends, family, or passersby – serve as heavy stones that might temporarily serve to hold down the corners of a nomad’s tent.
This is important for Blok who grew up a migrant. Emigré, expatriate, nomad, pilgrim all describe Blok as the citizen of the state of transition. Diana Blok was born in Montevideo, Uruguay to a Dutch diplomat-father and Argentinean mother. She lived in Uruguay, Mexico, and Guatemala until she moved to the Netherlands in 1974. Born here, grew up there with friends on other continents, reduced to small voices on answering machines. Moving implies travelling light, shedding memorabilia, paraphernalia, friendships, and roots. Friendship is manifested as nothing more than addresses on postcards or idle reflections in the windows of a passing car. The very fact of one’s alienness or alienation from one’s indigenous surroundings necessitates discovering a kind of reconnoitered harmony usually carved out of one’s foreign surroundings. The wayfarer maintains a cavalier attitude to a sense of place – it will just disappear tomorrow unless, of course, it’s captured on film. And so, for Blok, Photography is a ritual where memory and reverie are made visible and friends tangible. This ritual is practiced in her dark room, where she relocates the heart of her being and her relationship to those around her.
Blok prefers to describe her youthful stranger-in-a-strange land uprootedness as “re-rooting”. This rootless existence, although circumscribed by the genteel contours of the diplomatic world, eventually meant straying into the avant and hipster art circles of Mexico City as a teenager. It meant going far afield to find something close to her heart. She dabbled in the arts, wandered from discipline to enthusiasm, dropped out of various universities, even tried her lot at modeling, before discovering that she felt more enchantment on the other side of the camera. She felt ever more drawn to photography and its instantaneous quality. When in 1974, she “returned” to a Netherlands she had never really lived in, she took the big leap into a pool of developer and has never looked back. “I believe that this has given me a wide perception of human existence, sometimes it feels like I had a head start on being rootless like so many are today as a product of globalization.”
This EYEmazing series is a selection of Blok’s affectionate portraits. We indeed instantly sense a palpable warmth radiating from each one of them. The portraits of her mother and father reveal a graceful relationship to the process of ageing. They appear dignified and proud while the young maintain a mien of self-assuredness. And because they are often not full portraits – often “missing” half the body or the head – they have a fetishized abstract attraction as well. For Blok, these photographs may function as spiritual connective tissue to a virtual family, but for the rest of us they have a formal elegance and abstract beauty unrelated to her personal concerns. The photographs are both form over narrative or emotional content and vice versa.
But, as in her numerous vivid and intriguing books of photographs – Invisible Forces (1983, with Marlo Broekmans), Adventures in Cross-Casting (1997), Blood Ties and Other Bonds (1998) – this selection of portraits ultimately portrays human beings endeavoring to retrieve some sense of understanding or harmony (or at least a reasonable détente) between their selves, their bodies, and their places in everyday society, a society that has become increasingly less defined, where home as hearth and heart has been whittled down to a mobile phone number, a PO box, or email address.
Bart Plantenga
Writer on photography for EYE magazine and author of several novels
A recent interview by Dr. Alasdair Foster in Talking Pictures, Interviews with Photographers Around the World: click here.
Niks dode bladeren. Over de foto’s van Diana Blok
Door Arjan Peters
Click to read
Bij het woord herfstdag denken we aan Rainer Maria Rilke (1875-1926) die in zijn beroemde gedicht ‘Herbsttag’ het seizoen presenteert als een wind die de zomer en alle daarbij behorende huiselijkheid weg bezemt. Rusteloos dwalen zal ons deel zijn, ‘wenn die Blätter treiben’. Ofwel, in de vertaling van Menno Wigman: ‘als de bladeren op de herfstwind drijven.’ In dorre blaren ruischt de wind, zou Jean Pierre Rawie zeggen. De zwaarmoedigheid van vóór het sterven klinkt ook door in een sonnet van C.O. Jellema (1936-2003) dat begint met ‘Van soms een herfstblad in het voorjaar nog,/ gevonden op het gras om te bewaren’, en dat eindigt met de vergelijking van het blad met ‘een brief, bewaard, om reden eens geschreven,/ en ’t is in een verleden dat je leest,/ waarvan het handschrift bleef, broze figuur.’ Allemaal mooi en stemmig, maar ook traditioneel en ouwemannetjesachtig; gedichten die geschikt zijn om te reciteren als je zelf met de handjes op de rug over een bospad kuiert en de vrijetijdsmelancholicus uithangt. Het kan ook anders. Maar soms is er iemand voor nodig om je dat te laten beseffen; dat onze blikrichting reeds bij het woord ‘herfst’, laat staan herfstblad, dat natuurlijk speelbal is van de herfstwind, immer achterwaarts is gericht. Alles gaat voorbij, wordt verjaagd of weggeblazen, en die gedachte is de voorbode van je eigen verdwijning die hopelijk niet het doel, maar wel het gewisse einde van je leven is. Maar, zei ik dus, het kan ook anders. In mijn geval was er een bezoek voor nodig aan het Cobra Museum in Amstelveen, waar ik tijdens de opening van I challenge you to love me, een overzichtstentoonstelling van Diana Blok (Montevideo, 1952) nog eens zag dat ze in een halve eeuw veel personen heeft geportretteerd voor wie ‘seksuele voorkeuren en (culturele) identiteit niet vastomlijnd zijn’, zoals dat heet in de terminologie die het goed doet bij subsidie-aanvragen en modieuze cultuurredacties, maar die tegelijk de kunst van deze fotograaf tekort doet. Want haar foto’s kunnen dan wel ergens over gaan, maar vooral zíjn ze iets: voorstellingen, ensceneringen, de levende bewijzen dat je er met een boodschap of thema alléén nog niet bent. Hetgeen Blok al aantoont door haar expositie te eindigen met een drietal kleurenfoto’s die geheel buiten bovengenoemde definitie vallen: foto’s namelijk van herfstbladeren, sterk uitvergroot, en onderdeel van een project dat ze Living Leaves doopte. Dat is ook de titel van een schitterende publicatie, voorzien van een heuse rode cahiersteek, en in eigen beheer verschenen. Om erachter te komen hoe dit project is ontstaan, heb ik na de opening in Amstelveen de kunstenares onlangs opgezocht in haar atelier in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt. Haar retrospectief stond al gepland, vertelt ze, toen het Cobra Museum vorig jaar in zwaar weer kwam te verkeren, en sluiting dreigde. Om die te voorkomen, sprong de gemeente bij met bijna anderhalf miljoen euro. Mede daardoor kon de expositie van Blok (samen met die van de Franse fotograaf Pierre Verger) toch doorgang vinden. Maar geld voor een catalogus was er niet. Om die reden heeft ze haar boek zelf uitgebracht. Twintig jaar geleden was ze voor het eerst in de cerrado, een savanne-achtig gebied van bijna 2 miljoen vierkante kilometer midden in Brazilië. Woestijn en begroeiing. Natuurvuren die spontaan oplaaien en die door de mensen niet worden uitgemaakt. Fascinerend en beangstigend. Naar dat gebied keerde Blok een paar jaar geleden terug, na een bezoek aan Bahia, waar ze als artist in residence verbleef en door een blindedarmontsteking onverwacht aan huis was gekluisterd. Portretten maken was er niet bij. Wat te doen, nu haar actieradius beperkt was? Uit nood begon ze bladeren van de grond te rapen en die op glas te plakken. Dat leverde meteen weer nieuwe beelden op. Ze ging ermee door, toen ze opnieuw bij een vriendin in de savanne was, niet ver van de hoofdstad Brasilia. In de tuin van de vriendin had Diana een eenvoudig werkhokje. Doordat er een nieuwe corona-golf opwelde, mocht reizen weer niet. Toen is ze begonnen met foto’s maken, gewoon met de iPhone, van herfstbladeren die ze op de grond had gevonden, en die ze uitvergrootte tot posterformaat. De achtergrond van de bladeren is simpelweg de vloer van het werkhuisje, of de aarde. Wat Blok vastlegde, waren de bladeren die haar onder het wandelen waren opgevallen. Op A5-formaat bleken het regelrechte wonderen te zijn geworden: kleurrijk, met oogjes, imitaties van dieren of krijgers, een spel van nerven en breuken, in bloedrood, goudgeel, kwijnend groen of wonderlijk wit als een vacht- dat laatste blad heet de Yarumo blanco, weet de fotografe, die dat ook heeft moeten opzoeken. Ze is geen bomen- of bladkenner. Dit weet ze wel: die dode bladeren kregen weer leven, door ze met haar camera te vangen. Ze hadden afgedaan, waren niet meer in leven. Maar door ze vast te leggen, brak er zowaar een nieuwe fase aan in hun bestaan; die van fotomodel. Wat we zien, is geen aanleiding voor een melancholische terugblik. Waar we een blik op mogen werpen, is de verbeelding: doordat Blok er een beeld in zag, en ons dat toont, kunnen wij nu ook eindeloos kijken naar de bladeren die stuk voor stuk bewijzen dat het einde niet het laatste woord heeft. Vastgelegd in liggende toestand, lijkt het of ze zich oprichten voor de foto: op de wederopstanding die de bladeren hier vertonen, borduurt de toeschouwer weer voort. En het is niet in een verleden dat je leest. Deze broze sculpturen doen een beroep op je vermogen tot associëren – mombakkes, wade, kinkhoorn, rots, guirlande? -, en tot regelrecht bewonderen. Living Leaves, het sluitstuk van het retrospectief in Amstelveen, markeert een nieuw begin. Kijk zelf maar eens met de blik van Blok. Wat een leven zit er in de dood.
–
Diana Blok: Living Leaves.
Eigen beheer; 350 exemplaren;
€ 55,-.
Design Esther Noyons
Tekst Ogutu Muraya.
Te koop bij Cobra Museum en Idea Books.
ISBN 9789090385310
Het retrospectief I challenge you to love me van Diana Blok is te zien tot en met 29 september in het Cobra Museum te Amstelveen
